Aranya Kanda Sarga 59 – araṇyakāṇḍa ēkōnaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
|| lakṣmaṇāgamanavigarhaṇam ||
athāśramādupāvr̥ttamantarā raghunandanaḥ |
paripapraccha saumitriṁ rāmō duḥkhārditaṁ punaḥ || 1 ||
tamuvāca kimarthaṁ tvamāgatō:’pāsya maithilīm |
yadā sā tava viśvāsādvanē virahitā mayā || 2 ||
dr̥ṣṭvaivābhyāgataṁ tvāṁ mē maithilīṁ tyajya lakṣmaṇa |
śaṅkamānaṁ mahatpāpaṁ yatsatyaṁ vyathitaṁ manaḥ || 3 ||
sphuratē nayanaṁ savyaṁ bāhuśca hr̥dayaṁ ca mē |
dr̥ṣṭvā lakṣmaṇa dūrē tvāṁ sītāvirahitaṁ pathi || 4 ||
ēvamuktastu saumitrirlakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ |
bhūyō duḥkhasamāviṣṭō duḥkhitaṁ rāmamabravīt || 5 ||
na svayaṁ kāmakārēṇa tāṁ tyaktvāhamihāgataḥ |
pracōditastayaivōgraistvatsakāśamihāgataḥ || 6 ||
āryēṇēva parākruṣṭaṁ hā sītē lakṣmaṇēti ca |
paritrāhīti yadvākyaṁ maithilyāstacchrutiṁ gatam || 7 ||
sā tamārtasvaraṁ śrutvā tava snēhēna maithilī |
gaccha gacchēti māmāha rudantī bhayavihvalā || 8 ||
pracōdyamānēna mayā gacchēti bahuśastayā |
pratyuktā maithilī vākyamidaṁ tvatpratyayānvitam || 9 ||
na tatpaśyāmyahaṁ rakṣō yadasya bhayamāvahēt |
nirvr̥tā bhava nāstyētatkēnāpyēvamudāhr̥tam || 10 ||
vigarhitaṁ ca nīcaṁ ca kathamāryō:’bhidhāsyati |
trāhīti vacanaṁ sītē yastrāyēttridaśānapi || 11 ||
kiṁnimittaṁ tu kēnāpi bhrāturālambya mē svaram |
rākṣasēnēritaṁ vākyaṁ trāhi trāhīti śōbhanē || 12 ||
visvaraṁ vyāhr̥taṁ vākyaṁ lakṣmaṇa trāhi māmiti |
na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasēvitā || 13 ||
alaṁ vaiklavyamālambya svasthā bhava nirutsukā |
na sō:’sti triṣu lōkēṣu pumān vai rāghavaṁ raṇē || 14 ||
jātō vā jāyamānō vā samyugē yaḥ parājayēt |
na jayyō rāghavō yuddhē dēvaiḥ śakrapurōgamaiḥ || 15 ||
ēvamuktā tu vaidēhī parimōhitacētanā |
uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṁ māmidaṁ vacaḥ || 16 ||
bhāvō mayi tāvātyarthaṁ pāpa ēva nivēśitaḥ |
vinaṣṭē bhrātari prāptuṁ na ca tvaṁ māmavāpsyasi || 17 ||
saṅkētādbharatēna tvaṁ rāmaṁ samanugacchasi |
krōśantaṁ hi yathātyarthaṁ naivamabhyavapadyasē || 18 ||
ripuḥ pracchannacārī tvaṁ madarthamanugacchasi |
rāghavasyāntaraprēpsustathainaṁ nābhipadyasē || 19 ||
ēvamuktō hi vaidēhyā saṁrabdhō raktalōcanaḥ |
krōdhāt prasphuramāṇōṣṭha āśramādabhinirgataḥ || 20 ||
ēvaṁ bruvāṇaṁ saumitriṁ rāmaḥ santāpamōhitaḥ |
abravīdduṣkr̥taṁ saumya tāṁ vinā yattvamāgataḥ || 21 ||
jānannapi samarthaṁ māṁ rākṣasāṁ vinivāraṇē |
anēna krōdhavākyēna maithilyā nissr̥tō bhavān || 22 ||
na hi tē parituṣyāmi tyaktvā yadyāsi maithilīm |
kruddhāyāḥ paruṣaṁ vākyaṁ śrutvā yattvamihāgataḥ || 23 ||
sarvathā tvapanītaṁ tē sītayā yatpracōditaḥ |
krōdhasya vaśamāpannō nākarōḥ śāsanaṁ mama || 24 ||
asau hi rākṣasaḥ śētē śarēṇābhihatō mayā |
mr̥garūpēṇa yēnāhamāśramādapavāhitaḥ || 25 ||
vikr̥ṣya cāpaṁ paridhāya sāyakaṁ
salīlabāṇēna ca tāḍitō mayā |
mārgīṁ tanuṁ tyajya sa viklabasvarō
babhūva kēyūradharaḥ sa rākṣasaḥ || 26 ||
śarāhatēnaiva tadārtayā girā
svaraṁ mamālambya sudūrasaṁśravam |
udāhr̥taṁ tadvacanaṁ sudāruṇaṁ
tvamāgatō yēna vihāya maithilīm || 27 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē araṇyakāṇḍē ēkōnaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ || 59 ||
